Arbo Online

Elk jaar bedreigen bosbranden ergens ter wereld woongemeenschappen. Verwoestende vuurzeeën leggen duizenden hectaren land in as, eisen soms mensenlevens en vertegenwoordigen miljoenen in verzekeringschade. Met de klimaatswijzigingen en expansie van woonagglomeraties wordt de kans op grote branden alleen maar groter. Er zal dan ook vaker beroep worden gedaan op brandweermannen die deze bosbranden proberen te bedwingen.

Verschillende stressfactoren
Deze brandweerlui worden beroepshalve geconfronteerd met een aantal stressfactoren. Om de verspreiding van bosbranden te beperken, moeten brandweerlui soms lange uren werken in hete en rokerige toestanden met weinig tijd om uit te rusten tussen de opeenvolgende arbeidshifts. Tegelijkertijd moeten brandweerlui vaak cruciale beslissingen nemen in soms levensbedreigende situaties en dit onder veeleisende fysieke, emotionele en psychologische condities.

Isolement, hitte, rook en slaaptekort kunnen bovendien een nadelige invloed hebben op de cognitieve en fysieke vaardigheden van de brandweerlieden. Er is weinig bekend over de gecombineerde invloed die hitte, rook en slaaptekort kunnen hebben op de prestatie van de brandweerlieden tijdens het blussen van een bosbrand of op het functioneren in het algemeen.

De beperkte literatuur op dit gebied suggereert dat audio- en visuele waarneming kan worden beïnvloed door voortdurende blootstelling aan hitte na een slapeloze nacht. Blootstelling aan hitte en koolstofmonoxide blijkt echter maar een beperkt effect te hebben op de cognitieve prestaties, zelfs na fysieke arbeid. Wel kost het extra fysiologische inspanning om in deze situatie te werken.

Risicomanagement
De stressfactoren hebben een negatieve invloed op de fysieke en cognitieve prestaties van de brandweerlieden wanneer ze worden ingezet in het terrein. Ondanks deze vermindering kan de stopzetting van hun activiteit in een noodsituatie vaak leiden tot significante negatieve resultaten. Brandweerlui ten behoeve van hun veiligheid en gezondheid wegnemen van de brandhaard, kan leiden tot een groter risico voor de plaatselijke bevolking en hun eigendom. Zo zijn de problemen waarmee brandweerafdelingen worden geconfronteerd, niet alleen gerelateerd aan de risico’s waarmee brandweerlui kampen tijdens het vervullen van hun taak in een multi-stressfactoromgeving. Ook moeten zij zich afvragen welke risico's ontstaan wanneer we de brandweerlui terugtrekken. Concreet betekent dit: wanneer is een vermoeide brandweerman die kampt met hitte en rook beter dan geen brandweerman? Dit is geen gemakkelijk te beantwoorden vraag. Naast de risico’s voor de individuele brandweerman en zijn collega’s staan hier namelijk ook mensenlevens en bezittingen van de gemeenschap op het spel.

Wanneer het vuur hun eigen woongemeenschap bedreigt kan risicomanagement van brandweervrijwilligers bijzonder complex zijn voor brandweerafdelingen. Deze mannen en vrouwen maken deel uit van het sociale weefsel van hun eigen regio en door een sterke burgerzin zullen ze worden gedwongen in te gaan tegen beleid dat eigenlijk wordt gevoerd om hen te beschermen.

Huidig onderzoek biedt tot op heden geen concrete cijfers inzake ‘veilige’ blootstelling aan de bovenvermelde stressfactoren en bijbehorende lengte van diensttijden bij bestrijding van bosbranden. Uit recent onderzoek met Spaanse brandweerlui kon wel worden afgeleid dat de gemiddelde hartslag van de brandweerlui het hoogst was bij kortere diensten en een snellere rotatie wordt aanbevolen aangezien snellere werk/rust-cycli borg staan voor een frequentere recuperatie van fysieke en mentale vermoeidheid.

Voordat ergonomische systemen worden geïmplementeerd, moeten brandweerafdelingen hun leden vragen in hoeverre ze hiertoe bereid zijn en moeten ze de logistieke uitdagingen identificeren. De brandweerafdelingen kunnen de implementatie van dergelijke systemen overwegen via standaard gezondheids- en veiligheidsindicatoren, zoals verslagen inzake verwondingen of bijna-ongevallen (‘near-miss’), alsook productiviteitmetingen in de context van de omgevingtoestand (met name blootstelling aan hitte en rook) en slaapparameters.

Volgens de auteurs van dit onderzoek zijn er geen studies gepubliceerd die de impact op de fysieke vaardigheden onderzochten van blootstelling aan hitte na slaaptekort. Ook zijn er geen studies gedaan naar de invloed van slaaptekort en blootstelling aan rook op de fysieke of cognitieve vaardigheden, of de gecombineerde impact van slaaptekort, blootstelling aan rook en hitte op de fysieke of cognitieve vaardigheden.

Terwijl de auteurs aansporen om meer interactief onderzoek te doen, geeft deze studie een samenvatting van het beschikbare bewijs en een indicatie van de mate van vertrouwen dat brandweerafdelingen kunnen hebben in het onderzoek. Hierdoor kunnen zowel de wetenschappelijke gemeenschap als de brandweerafdelingen zaakkundige aanbevelingen doen inzake het management van de gezondheid en veiligheid van brandweerlieden op het terrein.
 

Literatuur:  B. Aisbett, A. Wolkow, M. Sprajcer, S.A. Ferguson: “Awake, smoky, and hot”: Providing an evidence-base for managing the risks associated with occupational stressors encountered by wildland firefighters. Applied Ergonomics 43 (2012) p. 916-925.